“Η παραδοσιακή ξυλοναυπηγική στην Κύπρο”: φωτογραφική έκθεση κι εκπαιδευτικά εργαστήρια

Η ξυλοναυπηγική, η παραδοσιακή χειρωνακτική κατασκευή σκάφους από φυσική ξυλεία, ανήκει στις πολιτισμικές πρακτικές και αντιλήψεις που φθίνουν και μένουν απροστάτευτες στο νησί.

The Intangible Maritime Cultural Heritage Project! Ένα πρότζεκτ που άγγιξε ένα κομμάτι αυτής της ξεχασμένης Άυλης Ενάλιας Πολιτισμικής Κληρονομιάς του τόπου μας. Η ναυπηγική που τέχνη άνθησε στην Κύπρο τους προηγουμένους αιώνες, ανέδειξε σπουδαίους τεχνίτες, και δημιούργησε μοναδικά σκάφη. Η ενασχόληση με τη ναυπηγική ήταν βέβαια φυσικό επακόλουθο του νησιωτικού χαρακτήρα του τόπου μας, της ύπαρξης εξαιρετικής ξυλείας αλλά και της ευρεσιτεχνίας των καραβομαραγκών. Ικανότατοι ναυπηγοί, καραβομαραγκοί, καλαφάτες και άλλων ειδικοτήτων τεχνίτες, εργάστηκαν στη Λεμεσό, την Πάφο, την Αμμόχωστο, για την κατασκευή εμπορικών πλοίων, ψαρόβαρκων και σκαφών για ιδιωτική χρήση, καλύπτοντας τις ανάγκες της Κύπρου και της Μεσογείου.

Η ομάδα των ενήλικων μαθητών μου από τα Σεμινάρια Κυπριακής Αρχαιολογίας έλαβε μέρος στο μοναδικό για το είδος του Βιωματικό Εργαστήρι του προγράμματος, σχετικά με την παραδοσιακή τέχνη της ξυλοναυπηγικής. Το εργαστήρι που κράτησε δυο ώρες, έδωσε τον παλμό της φθίνουσας αυτής τοπικής παράδοσης μέσα από τα μάτια ενός από τους τελευταίους Κύπριους καραβομαραγκούς. Με την Ενάλια Αρχαιολόγο Μαρία Κτωρή και τον τελευταίο καραβομαραγκό στο νησί εξετάσαμε τα μη ψηλαφητά χαρακτηριστικά μιας παράδοσης που έλκει αρχαίες καταβολές, τα οποία συχνά διατηρούνται μέσα από κοινωνικά έθιμα –ανάμεσα σε άλλα- κατά τη διάρκεια μίας περιόδου. Οι καραβομαραγκοί, πρακτικοί ναυπηγοί μιας τέχνης που μεταδιδόταν μέσα από την οικογενειακή παράδοση ή την επαγγελματική μαθητεία απασχολούσαν σημαντικό αριθμό εξειδικευμένων εργατών και κατασκεύαζαν πολλών ειδών σκαριά.

Η βυζαντινή ψαλτική, η αμπελοοινική, το ρεμπέτικο τραγούδι εντάσσονται στην Άυλη Πολιτισμική Κληρονομιά που προστατεύει η UNESCO. Γιατί να μην ενταχθεί σε αυτή και η παραδοσιακή ξυλοναυπηγική της Κύπρου που έδωσε οικονομική ώθηση σε ένα τεράστιο κομμάτι πληθυσμού για πολλούς αιώνες; Η προστασία της Άυλης Ενάλιας Πολιτισμικής Κληρονομιάς αποτελεί σημαντικό παράγοντα διατήρησης της πολιτιστικής ποικιλομορφίας μας σαν νησί, ενώ  παράλληλα ενθαρρύνει τον αμοιβαίο σεβασμό για διαφορετικούς τρόπους ζωής.

Συγγραφέας: Δρ. Αννίτα Γεωργιάδου, Γεωαρχαιολόγος